Билим

ХИБҮ научнай-чинчийэр үлэтин туһунан


"Билим - киһи кутун-сүрүн тыыннаан, 

кэптээн биэрэр сирдьит сулус".

Джордано Бруно


"Билим - олоххо дьиҥ баары көрдөрүү".

Фрэнсис Бэкон


2011 сыл көрдөрүүтүнэн М.К.Аммосов аатынан ХИБҮ иһигэр 3 филиал, 11 институт, 8 бакылтыат, 141 хаапыдыра киирэрэ. Үрдүк үөрэх кыһатыгар 176 наука дуоктара, 817 наука хандьыдаата үлэлиир. Үнүбэрсиэт үөрэтэр састаабын уопсай ахсааныттан учуонай истиэпэннээҕэ 64,1% ылар. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин үөрэх уонна наука Министиэристибэтин 2011 сыл олунньу 4 күнүнээҕи 157№-дээх бирикээһинэн М.К.Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи бэдэрээссийэлии үнүбэрсиэт састаабыгар Саха судаарыстыбаннай инженернэй-техническэй института, Саха судаарыстыбаннай педагогическай академията, Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай федеральнай университет иһинээҕи «Хотугу сир региональнай экономикатын» института, «Хотугу сир прикладной экологиятын института», М.К.Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университетын иһинэн математика научнай-чинчийэр института» уонна «Доруобуйа института» киирбиттэрэ. Онон үнүбэрсиэт олоҕор улахан уларыйыы тахсыбыта. Научнай-чинчийэр институттар холбоспуттарын түмүгэр, науканан дьарыктанар үлэһит ахсаана 157 киһинэн элбээбитэ. Институт учуонай сэкирэтээрдэрэ үнүбэрсиэт научнай Сэбиэтин чилиэнэ буолбуттара.
IMG_4442.jpgIMG_4446.jpgIMG_4508.jpgIMG_4478.jpg

ХИБҮ Сайдыы барыгырааматын тутуһан, олоҕурбут уонна прикладной суолталаах чинчийиилэри кэскиллээх хайысхаларынан ыытар: - экологическай куттал суох буолуутун уонна минеральнай-сырьевой базаны туһаҕа таһаарыы, айылҕа биэрэр баайын сөпкө туттууну хааччыйыы; - Хотугу сир усулуобуйатыгар эппиэттиир таһымнаах технологияны уонна оҥорон таһаарыыны туттуу; - Хоту сиргэ олох таһымын үрдэтии, тупсарыы; - Арктика норуоттарын култуураларын харыстааһын уонна сайыннарыы; - Россия Хотугулуу-Илиҥҥи өттүгэр социальнай-экономическай, саҥалыы хайысханан сайдыыны каадрынан уонна ырытар үлэнэн хааччыйыы.
IMG_4452.jpgIMG_4504.jpgпродукция56.jpgпроцесс15.jpg

М.К.Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи бэдэрээссийэлии үнүбэрсиэт саҥа ылбыт статуһун научнай-чинчийэр үлэ олохтоох уонна региональнай хайысхалара кэҥэтэн бигэргэтэр. Үрдүк үөрэх кыһатыгар ыытыллар научнай чинчийиилэр 2020 сыллааҕы Оҥкулу («Схема – 2020»), Дальнай Восток сайдар стратегията олоххо киирэллэригэр быһаччы суолталаах. Манан сибээстээн, 2011 сылга 8 саҥа хаапыдыра, 38 лаборатория, ол иһигэр 17-тэ үөрэх-билим хайысхатыгар тэрилиннилэр. Баларга үлэ саҥа миэстэтэ көрүлүннэ. Научнай чинчийиилэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин үөрэҕин уонна наукатын Министиэристибэтин (Минообрнаука РФ) «Развития научного потенциала высшей школы 2009-11 гг», «Поддержка ведущих Российских вузов» научнай барыгырааматын иһинэн ырытар сыаллаах ведомственнай бырайыагар, «Научные и научно-педагогические кадры инновационной России на 2009-2013 гг» федеральнай целевой барыгыраамаҕа, РГНФ, РФФИ научнай пуондаларыгар олоҕураллар. Маныаха үбү-харчыны Саха Өрөспүүбүлүкэтин Госсакааһын быһыытынан, «Олоҥхо» судаарыстыбаннай целевой барыгыраама, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенин грана, академик В.П.Ларионов грана, «АЛРОСА» АХ дуогабара, «Нижнеленское» ААУо, «АЛРОСА-Нюрба» ААУо, «ЯкутиТИСИЗ» ААУо, «Якутуглестрой» ААУо, Саха Өрөспүүбүлэкэтээҕи айылҕа харыстыбылын Министиэристибэтэ, «Нерюнгристройизыскания» ХАУо, өрөспүүбүлүкэ куораттарын уонна улуустарын администрацията научнай бырайыак олоххо суолтатын өйдөөн, туһааннаах үлэ ыытылларыгар анаан тыырар. Үнүбэрсиэт научнай чинчийиилэрин тас дойду бөдөҥ хампаанньалара эмиэ үбүлүүллэр. Холобур, Германия «Биомониторинг» лабораторията, ДААД, Гёте аатынан институт, Бош пуондата (Германия), саҥаны арыйыы сүүрээнин (инициативаны) өйүүр Канадатааҕы пуонда, научнай чинчийии Национальнай ааҕыныстыбата (Франция), Дусбург-Эссен Университетын граннара (Германия), Дьоппуонньатааҕы Пуонда, Британия Сэбиэтэ, Россияҕа баар Америка посольствота, Фулбрайт программата, Бавардааҕы үрдүк үөрэх Киин, Илиҥҥи, Соҕуруулуу-Илиҥҥи Европаны кытта сибээһин Киинэ (Германия), Тулуза-3 университета (Франция), Оксфордааҕы-Россиятааҕы Пуонда.


Количество выполненных НИР (2009-2011 гг.)

НИР, в.т.ч.

Количество НИР по годам

2009

2010

2011

Всего

международные

26

23

16

63

федеральные

37

49

98

184

региональные

116

72

132

310

всего по годам

179

144

246

557


Источник финансирования

Объем финансирования НИР (тыс. руб)

1.

Бюджетные средства РФ

54263,1

1.1.

Средства Минобрнауки РФ, из них


1.1.1.

- задание в рамках тематического планирования

31793,1

1.1.2.

- федеральные целевые программы

22470

1.2.

Средства фондов, из них

2673

1.2.1.

- гранты РФФИ

2303

1.2.2.

- гранты РГНФ

370

2.

Бюджетные средства РС (Я), из них

20621

2.1.

- Госзаказ Правительства РС (Я)

19176

2.2.

- софинансирование РФФИ

860

2.3.

- софинансирование РГНФ

70

2.4.

- гранты для молодых ученых и студентов

515

2.5.

- иных внебюджетных средств

7356,3

3.

ЦП ОАК «АЛРОСА»

65000

4.

Институты, из них

135347,5

4.1.

- Институт региональной экономики

44281,6

4.2.

- НИИ здоровья

42598,3

4.3.

- Институт прикладной экологии Севера

33949,9

4.4.

- НИИ математики

14517,7

5.

Зарубежные гранты

4774,3

6.

Средства хозяйственных договоров

31265,3


ВСЕГО:

321300,5

Индикатор

Планируемый показатель на 2011 год

Выполнение показателя в 2011 году

1.

Количество НИР, грантов и международных контрактов

160

246

2.

Общий объем НИОКР (в тыс.руб.)

330000,00

321300,50


 

Научнай чинчийии сүрүн түмүктэрэ

2011 сыл бүтүүтэ наука кэскиллээх хайысхаларыгар маннык суолталаах түмүктэри ыллыбыт.

Олоҕурбут наука эйгэтигэр:

Тутуу матырыйаалын саҥа математическай көрүҥнэрин оҥоруу, олоххо биирдиилээн киллэрии; Хайа дьыалатын тэрилтэлэригэр электроэнергиянан хааччыйыыны быһаарыы методикатын оҥоруу; Биир магнитнай хонууга тымныы убаҕастар холбоһуктарын моделларын суоттааһын; Үөһээ Дьааҥыга көмүс-кварц үөскүүр сирин харыстааһын уонна туһаҕа таһаарыы кэскилин наукаҕа тирэҕирэн арыйыы; Бакалавр үөрэх тиһигэр киириигэ саҥалыы үөрэтии, сыаналааһын түөрүйэтин оҥоруу; «Педагогическай үөрэх» хайысхаҕа выпускник саҥа моделын аттарыы; археологическай көмүү 8 саҥа памятнигын арыйыы; Сибииргэ олохтоох түүр норуоттарын тылларын тэҥнээн ырытыы; Дорҕоон акустическай дьүөрэлэһиитин уонна уратытын быһаарыы; Саха сиригэр кооперация историятын (1870-1980 сс.) үөрэтии; Саха сирин айылҕатыгар үүнээйи интродукциятын эколого-ценотическай сокуонугар олоҕуруутун быһаарыы курдук чинчийиилэр инники күөҥҥэ таҕыстылар.

Прикладной наука эйгэтигэр:

Кимберлиты уонна ону солбуйар модел холобурдарын дезинтеграциялыыр тэрил лабораторнай моделын айыы уонна оҥоруу. Кимберлиты солбуйар атын холобур дезинтеграциятыгар эксперименниир үлэни ыытыы. Руданы дезинтеграциялыыр саҥа тэрилгэ патент ылыы. Айылҕа биэрэр минеральнай сырьетугар олоҕуран, бэйэтэ үөскүүр полимернай нанозиттары ылыы; Россия Хотугулуу-Илиҥҥи өттүгэр туундара айылҕатын климат уларыйыытыгар кэтээн көрүү, биомониторинг ыытыы; Руданы дистанционнай оҥоһуулаах хайа транспорын комплексынан сэрэнэн хостооһун, араарыы технологиятын оҥоруу; Остеопороһу сэрэтэр үлэни ыытыы ньыматын булуу; Висцероптоһу уонна патогенеһи саҥалыы арыйыы; Алтай култууралаах норуоттар симэхтэрин наардааһын (Сибиир норуоттарын XIX-XX үйэтээҕи матырыйаалларыгар олоҕуран) курдук арыйыылар олоххо туһалаахтара дакаастанна.

закрыть

Антиспам:

CAPTCHA